موقعیت خیابان چهارباغ
خیابان چهارباغ، خیابانی عریض و دارای هندسه اقلیدسی است. در بدنه خیابان چهارباغ سردر باغ‌های صفوی قرار داشت و چون در خارج شهر (صفوی) بود حالت یک تفرجگاه را داشت. خیابانِ چهارباغ از قسمت شمال غربی اراضی سلطنتی (کاخ جهان‌نما) شروع پس از گذشتن از 33پل به باغ هزارجریب منتهی می‌شود.
بنا برگفته دونالد ویلبر خیابان چهارباغ دارای 60 یارد عرض بوده که در اطراف آن هشت ردیف تبریزی و چنار غرس کرده‌اند، در میان درختان باغچه‌های یاس و گل سرخ وجود داشت. خیابانِ چهارباغ دارای پنج نهر بود، اطراف عریض‌ترین نهر که در وسط قرار داشت با سنگ تراشیده زینت داده بودند.
مقطع شماتیک از خیابان چهارباغ بر اساس کتاب «باغ‌های ایران و کوشک‌های آن» دونالد ویلبر- افزوده گرافیکی از متن‌آویس
جداره خیابان
باغ‌های اطراف خیابان چهارباغ و عمارت‌های داخل آنها نمود دیگری از جلوه و شکوه این خیابان بود. عمارت‌های بدنه این خیابان به صورت بناهای دو طبقه با ساختاری سه قسمتی و قرینۀ هم در دو سوی خیابان چهارباغ طراحی شده بودند و در طبقه همکف راهی از میان عمارت به درون باغ گشوده می‌شد و طبقه دوم ایوان‌هایی رو به خیابان داشت.
عمارت‌های ورودی متقارن در بدنه چهارباغ، حکاکی سفرنامه براون
باغ زرشک، اصفهان (JulesLaurens, 1848,) ماخذ: Beaux-arts de Paris, l'ecolenationale superieure
باغ اسد آباد ترسیم از کمپفر-منبع باغ‌های ایران و کوشک‌های آن
سعادت آباد
ناحیه سعادت آباد در سمت جنوب شرقی سی‌وسه‌پل قرار داشت. مهم‌ترین ساختمان‌های این باغ، «آیینه‌خانه (تالار آیینه)»؛ «کاخ هفت‌دست» و «عمارت نمکدان» بود. پل باریکی (پل جویی) این منطقه را به اصفهان وصل می‌کرد. «آیینه‌خانه» در سمت مشرق «هفت‌دست» و «عمارت نمکدان عمارت مُثَمَّن» در پشت «آیینه‌خانه» و در جنوب آن قرار داشت.
تصویر باغ سعادت آباد- افزوده گرافیکی از متن‌آویس
برای مطالعه بیشتر:
- زهرا اهری، (1385). خیابان چهار باغ اصفهان، مفهومی نو از فضای شهری، فصلنامه گلستان هنر، 2(3)، 48
- Wilber, D. N. (1994). Persian gardens & garden pavilions. Tuttle Publishing.
